Νευροχειρουργική ακριβείας: από τα γλοιώματα και τα αιματώματα έως τις σύγχρονες τεχνικές σπονδυλικής στήλης

Οι εξελίξεις στη νευροχειρουργική και στις παθήσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος φέρνουν στην πρώτη γραμμή εξατομικευμένες λύσεις για σύνθετα προβλήματα: γλοιωμα εγκεφαλου, μηνιγγιωματα εγκεφαλου, αραχνοειδής κύστη, επείγουσες αιμορραγίες όπως επισκληριδιο αιματωμα και υποσκληριδιο αιματωμα, αλλά και παθήσεις της σπονδυλικής στήλης που απαιτούν ενδοσκοπικη δισκεκτομη, σπονδυλοδεσια ή αυχενικη δισκεκτομη. Παράλληλα, νευρολειτουργικές προσεγγίσεις στο τριδυμο νευρο και στη νόσος Πάρκινσον (νοσοσ παρκινσον) βελτιώνουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής χιλιάδων ασθενών.

Όγκοι και κύστες εγκεφάλου: γλοίωμα, μηνιγγίωμα και αραχνοειδής κύστη

Τα γλοιώματα αποτελούν όγκους που προέρχονται από τα γλοιακά κύτταρα. Το γλοιωμα εγκεφαλου διαβαθμίζεται ιστολογικά και μοριακά (IDH, 1p/19q, MGMT), γεγονός που καθορίζει την πρόγνωση και τη θεραπεία. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει επιληπτικές κρίσεις, προοδευτική νευρολογική έκπτωση, πονοκέφαλο ή εστιακά ελλείμματα. Η υψηλής ανάλυσης μαγνητική τομογραφία με λειτουργικές ακολουθίες, diffusion και perfusion, σε συνδυασμό με νευροπλοήγηση και διεγχειρητική χαρτογράφηση, επιτρέπουν εκτεταμένη αλλά ασφαλή εκτομή. Όπου ενδείκνυται, εφαρμόζεται awake craniotomy για προστασία γλωσσικών ή κινητικών περιοχών. Συμπληρωματικά, χημειοθεραπεία και ακτινοβολία προσαρμόζονται στο μοριακό προφίλ του όγκου, με στόχο την παράταση επιβίωσης και τον έλεγχο των συμπτωμάτων.

Τα μηνιγγιωματα εγκεφαλου (μηνιγγιώματα εγκεφάλου) προέρχονται από τις μήνιγγες και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι καλοήθη. Ωστόσο, η θέση τους (π.χ. παρασαγγειτιακά, βασική κρανιακή βάση) και η σχέση με νευραγγειακές δομές καθορίζουν τον βαθμό δυσκολίας της εκτομής. Η χειρουργική θεραπεία αποσκοπεί στη μέγιστη ασφαλή αφαίρεση (βαθμολογία Simpson), ενώ σε υπολείμματα ή σε άτυπους/αναπλαστικούς τύπους, η στερεοτακτική ακτινοχειρουργική λειτουργεί συμπληρωματικά. Παράλληλα, η στενή παρακολούθηση με MRI είναι κρίσιμη για την έγκαιρη ανίχνευση υποτροπής, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις με υψηλότερο βαθμό.

Η αραχνοειδής κύστη (αραχνοειδήσ κύστη) είναι συγγενής εντόπιση ΕΝΥ σε ρωγμές της αραχνοειδούς. Συχνά αποτελεί τυχαίο εύρημα και δεν απαιτεί παρέμβαση. Όταν όμως προκαλεί συμπτώματα από μαζικότητα (πονοκέφαλος, υδροκεφαλία, εστιακά ελλείμματα), ενδείκνυται χειρουργική αποσυμφόρηση. Η ενδοσκοπική θυριδοποίηση προς βασικές δεξαμενές ή η μικροχειρουργική εξαίρεση/παροχέτευση επιλέγονται ανάλογα με το μέγεθος, τη θέση και τη σχέση με κρίσιμες δομές. Παράδειγμα: σε μεγάλη κροταφική κύστη που προκαλεί επιληπτικές κρίσεις, η ενδοσκοπική θυριδοποίηση μπορεί να μειώσει τον όγκο και να περιορίσει τη φαρμακευτική επιβάρυνση.

Επείγουσες ενδοκρανιακές αιμορραγίες: επισκληρίδιο και υποσκληρίδιο αιμάτωμα

Το επισκληριδιο αιματωμα συνήθως σχετίζεται με κάκωση και ρήξη της μέσης μηνιγγικής αρτηρίας, εμφανίζοντας χαρακτηριστικά μια «διαυγή περίοδο» πριν από ταχεία επιδείνωση. Στην αξονική, απεικονίζεται ως φακοειδής υπέρπυκνη συλλογή που δεν ξεπερνά τις ραφές. Η επείγουσα κρανιεκτομή/κρανιοτομία με εκκένωση και αιμόσταση είναι σωτήρια, ενώ ο έλεγχος της ενδοκράνιας πίεσης, η διατήρηση επαρκούς CPP και η αποφυγή υποξίας/υποτασικής κρίσης καθορίζουν την έκβαση. Σε μικρά, σταθερά αιματώματα χωρίς νευρολογικό έλλειμμα, ενδέχεται να αρκεί στενή παρακολούθηση με επαναληπτικές CT.

Το υποσκληριδιο αιματωμα εμφανίζεται οξέως, υποξέως ή χρονίως, συχνά μετά από τραύμα χαμηλής ενέργειας ειδικά σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς με αντιπηκτικά. Στην αξονική έχει ημισεληνοειδή μορφολογία και μπορεί να αναμιγνύεται με το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το πάχος, τη μάζα και την κλινική εικόνα: από συντηρητική αγωγή μέχρι χειρουργική εκκένωση με οπές τρυπανισμού ή κρανιοτομία. Η υποτροπή σε χρονία υποσκληρίδια είναι πιθανή λόγω φλεγμονώδους μεμβράνης και ευθραυστότητας των νεοαγγείων∙ σύγχρονες τεχνικές, όπως ο εμβολισμός της μέσης μηνιγγικής αρτηρίας, μειώνουν τα ποσοστά επανεγχείρησης σε επιλεγμένους ασθενείς.

Πραγματικό παράδειγμα κλινικής λήψης αποφάσεων: ηλικιωμένος με χρόνια αμνησία, ασταθές βάδισμα και κεφαλαλγία υπό αντιπηκτική αγωγή, διαγιγνώσκεται με αμφοτερόπλευρο χρονιο υποσκληρίδιο. Μετά από προσεκτική αναστροφή της αντιπηκτικής και εκκένωση με διπλές οπές και παροχέτευση, η νευρολογική κατάσταση βελτιώνεται δραματικά. Η διεπιστημονική διαχείριση (νευροχειρουργός, αναισθησιολόγος, παθολόγος) ελαχιστοποιεί κινδύνους, ενώ η μετέπειτα ρύθμιση της αντιπηκτικής βασίζεται σε εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου θρόμβωσης/αιμορραγίας.

Σπονδυλική στήλη και λειτουργική νευροχειρουργική: ενδοσκοπική/αυχενική δισκεκτομή, σπονδυλοδεσία, τριδυμο νευρο και νόσος Πάρκινσον

Η εκφυλιστική δισκοπάθεια και οι κήλες μεσοσπονδύλιου δίσκου προκαλούν ριζιτικό πόνο, μυϊκή αδυναμία και λειτουργική έκπτωση. Η ενδοσκοπικη δισκεκτομη προσφέρει ελάχιστα επεμβατική αφαίρεση της κήλης μέσω μικροσκοπικής πρόσβασης, με λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο και ταχύτερη επιστροφή σε δραστηριότητες. Σε περιπτώσεις αυχενικής ριζοπάθειας από δισκοκήλη/οστεόφυτα, η πρόσθια προσπέλαση με αυχενικη δισκεκτομη και πιθανή τοποθέτηση κλωβού/πλάκας επιτυγχάνει αποσυμπίεση και σταθερότητα. Όταν απαιτείται σταθεροποίηση πολλαπλών επιπέδων, η σπονδυλοδεσια με σύγχρονα συστήματα βιδών/ράβδων επαναφέρει την ευθυγράμμιση και μειώνει τον μηχανικό πόνο. Η επιλογή μεταξύ αρθροπλαστικής δίσκου και σπονδυλοδεσίας εξαρτάται από ηλικία, ανατομία, προφίλ κινδύνου και λειτουργικές απαιτήσεις.

Σε σπονδυλολίσθηση, σπονδυλική αστάθεια ή παραμορφώσεις (κύφωση/σκολίωση), η προεγχειρητική σχεδίαση με upright ακτινογραφίες, EOS και CT, μαζί με νευροπαρακολούθηση (MEPs/SSEPs), εξασφαλίζει ακριβή τοποθέτηση υλικών και αποφυγή νευρολογικών επιπλοκών. Μικροχειρουργικές τεχνικές αποσυμπίεσης (laminotomy/foraminotomy) συνδυάζονται όπου χρειάζεται με σταθεροποίηση, ώστε να διατηρείται η ισορροπία μεταξύ κινητικότητας και ανακούφισης του πόνου. Παράδειγμα: νέος ασθενής με δισκοκήλη L5-S1 και έντονη ισχιαλγία αντιμετωπίζεται αρχικά συντηρητικά (φυσικοθεραπεία, στοχευμένες διηθήσεις). Επί εμμένουσας ριζίτιδας και νευρολογικού ελλείμματος, η endoscopic discectomy οδηγεί σε άμεση αποσυμπίεση και επιστροφή στην εργασία εντός εβδομάδων.

Το τριδυμο νευρο σχετίζεται με την επώδυνη νευραλγία τριδύμου, που προκαλεί αιφνίδιους «ηλεκτρικούς» πόνους στο πρόσωπο. Όταν η φαρμακοθεραπεία αποτυγχάνει ή προκαλεί παρενέργειες, η μικροαγγειακή αποσυμπίεση (microvascular decompression) αντιμετωπίζει τη συμπίεση από αγγείο στη ρίζα του νεύρου. Εναλλακτικά, εφαρμόζονται διαδερμικές τεχνικές (γλυκερίνη, μπαλόνι, ραδιοσυχνότητες) ή στερεοτακτική ακτινοχειρουργική. Στο πεδίο της κίνησης, η νόσος Πάρκινσον (νοσοσ παρκινσον) αντιμετωπίζεται προχωρημένα με εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (DBS) στόχων όπως STN ή GPi, μειώνοντας τις δυσκινησίες και ομαλοποιώντας τις διακυμάνσεις κινητικότητας. Η διεπιστημονική επιλογή ασθενούς, ο ακριβής προεγχειρητικός χαρτογραφικός σχεδιασμός και ο εξατομικευμένος προγραμματισμός ηλεκτροδίων καθορίζουν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.